Artrose in je duim? Symptomen, oefeningen & wat écht helpt!

Een pot openen, een sleutel omdraaien, een washandje uitwringen: het zijn van die simpele handelingen waar je nooit over nadenkt. Totdat de basis van je duim bij elke draai- of knijpbeweging pijn gaat doen. Herken je dat? Dan is er een reële kans dat je te maken hebt met artrose in je duim, ook wel duimbasisartrose of CMC-1 artrose genoemd. Het is een van de meest voorkomende vormen van artrose in de hand, vooral bij vrouwen boven de 45. Vervelend? Zeker. Maar er is ook goed nieuws: met de juiste combinatie van oefeningen, slimme aanpassingen en ondersteuning van een duimbrace kun je de pijn meestal flink verminderen en gewoon blijven doen wat je graag doet. In dit artikel leggen we uit wat duimartrose precies is, hoe je het herkent en wat je er zelf aan kunt doen.

Wat is artrose in de duim?

Artrose in de duim ontstaat in het duimbasisgewricht: het zadelvormige gewricht tussen het eerste middenhandsbeentje en een van de handwortelbeentjes (het os trapezium). Artsen noemen dit het CMC-1 gewricht of duimzadelgewricht. Dit gewricht is een klein wonder van beweeglijkheid: het laat je duim draaien, spreiden en tegenover je vingers plaatsen. Precies die beweeglijkheid maakt het gewricht ook kwetsbaar.

Bij artrose wordt het kraakbeen, het gladde laagje dat de botuiteinden bekleedt en soepel over elkaar laat glijden, geleidelijk dunner en ruwer. Het gewricht gaat daardoor stroever bewegen en kan geïrriteerd en pijnlijk raken. Het lichaam probeert dit te compenseren door extra bot aan te maken aan de randen van het gewricht, waardoor de duimbasis op den duur dikker of knokiger kan ogen.

Belangrijk om te weten: artrose is géén klassieke “slijtage” waarbij je het gewricht kapot maakt door het te gebruiken. Het is een aandoening van het hele gewricht waarbij kraakbeen, bot en gewrichtskapsel betrokken zijn. Verstandig blijven bewegen is juist goed voor het kraakbeen. Duimartrose komt veel voor: naar schatting heeft een kwart van de vrouwen boven de 55 er in meer of mindere mate mee te maken, vaak in beide handen.

Oorzaken en risicofactoren van duimartrose

Waarom de een wel duimartrose krijgt en de ander niet, is niet altijd te verklaren. Wel zijn er duidelijke risicofactoren bekend:

• Leeftijd: de kans op artrose neemt toe vanaf ongeveer het 45e levensjaar, doordat de kwaliteit van het kraakbeen geleidelijk afneemt.
• Geslacht en hormonen: vrouwen krijgen ongeveer drie keer zo vaak duimbasisartrose als mannen, vooral rond en na de overgang. Hormonale veranderingen spelen hierbij waarschijnlijk een rol.
• Erfelijke aanleg: artrose in de handen komt vaak in families voor. Heeft je moeder of oma er last van (gehad), dan is je eigen risico verhoogd.
• Intensief duimgebruik: beroepen en hobby’s met veel knijp- en draaikracht, zoals kappers, tandartsen, hoveniers en muzikanten, belasten het duimzadelgewricht extra.
• Eerdere blessures: een oude breuk of bandletsel rond de duimbasis vergroot de kans op artrose in dat gewricht later in het leven.
• Hypermobiliteit: soepele, overbeweeglijke gewrichtsbanden geven het zadelgewricht minder stabiliteit, waardoor het kraakbeen ongelijkmatiger wordt belast.

Symptomen: zo herken je artrose in je duim

Duimartrose ontwikkelt zich meestal geleidelijk, over maanden tot jaren. Dit zijn de meest voorkomende klachten:

• Pijn aan de basis van de duim, daar waar de duim overgaat in de pols. De pijn is er vooral bij knijpen, draaien en vastpakken: een pot openen, wringen, een sleutel omdraaien of een deurklink bedienen.
• Verminderde knijpkracht: dingen vallen sneller uit je handen en een stevige handdruk geven wordt lastiger.
• Ochtendstijfheid: de duim voelt ‘s ochtends of na rust stijf aan, wat na enkele minuten bewegen meestal wat wegtrekt.
• Zwelling en gevoeligheid rond de duimbasis, soms met warme of dikke episodes waarin het gewricht opspeelt.
• Krakend of schurend gevoel bij het bewegen van de duim (crepitatie).
• Veranderde stand: in een gevorderd stadium kan de duimbasis naar buiten gaan staan en het gewricht er knokig uitzien, waardoor de duimmuis soms slinkt.

Typisch voor artrose is het wisselende beloop: goede weken worden afgewisseld met periodes waarin het gewricht meer opspeelt, bijvoorbeeld na een dag klussen of bij koud, vochtig weer. Zit de pijn niet aan de basis, maar meer aan de duimzijde van je pols richting je onderarm? Dan kan er ook sprake zijn van een peesirritatie zoals de ziekte van De Quervain; de behandeling daarvan verschilt van artrose.